افزایش سرعت سایت وردپرس

سرعت سایت یکی از اون موضوعاتیه که همه می‌دونن مهمه، ولی کمتر کسی دقیقاً می‌دونه از کجا باید شروع کنه. معمولاً یه افزونه کش نصب می‌کنن، چند تا گزینه رو تیک می‌زنن، و امیدوارن که نتیجه بده.

تو ویدیوی بالا، کل ماجرا از یه زاویه متفاوت توضیح داده شده، به‌جای اینکه یه لیست از کارها بهتون بدیم، اول یه مدل ذهنی یاد می‌گیرین که بفهمین سرعت سایت اصلاً از کجا میاد. بعدش خودتون می‌تونین تشخیص بدین مشکل سایت شما کجاست.

این هم نسخه قدیمی آموزش افزایش سرعت وردپرس (این کلیپ قدیمی‌ترین ویدیو سایت میهن وردپرس هست. 🙂 صرفا برای خاطره‌سازی اینجا قرار گرفته و پیشنهاد می‌کنیم ویدیوی ابتدای صفحه رو مشاهده کنید.)

این متن، نسخه نوشتاری و کامل‌شده همون ویدیوئه. اگه ترجیح می‌دین بخونین به‌جای اینکه ببینین، همه‌چیز اینجا هست.

ویدیوی این صفحه مدتی قبل ضبط شده و متن زیرش به‌تازگی بازنویسی و به‌روز شده. مفاهیم اصلی ویدیو — ساختار درخواست و پاسخ، اهمیت TTFB، وب‌سرور، کشینگ و بهینه‌سازی مدیا — همچنان کاملاً معتبرن و چیزی ازشون کم نشده.

تنها بخشی که تغییر کرده، توصیه افزونه‌هاست. در ویدیو گفته شده که اگه وب‌سرورتون NGINX ـه از وردپرس راکت استفاده کنین. از اون زمان تا حالا ما در میهن‌وردپرس افزونه رخش رو ساختیم و خود سایت هم امروز با اون اجرا می‌شه. در بخش معرفی افزونه‌ها کامل توضیح دادیم چرا این تغییر اتفاق افتاد.

قبل از هر چیز، این مدل ذهنی را یاد بگیرید

فرض کنین می‌خواین یه سایت رو باز کنین. آدرسش رو تایپ می‌کنین و Enter می‌زنین. از این لحظه تا وقتی صفحه کامل جلوی چشمتون باشه، ماجرا دو تا بخش داره:

• درخواست (Request): مدت زمانی که طول می‌کشه درخواست شما به سرور برسه، سرور تحلیلش کنه و بفهمه شما چه صفحه‌ای می‌خواین.
• پاسخ (Response): مدت زمانی که طول می‌کشه سرور جواب رو بفرسته، به دست شما برسه و مرورگرتون اون رو پردازش و نمایش بده.

این تقسیم‌بندی ساده به نظر می‌رسه ولی کل کار بهینه‌سازی سرعت روی همینه. چون راهکارهای این دو بخش کاملاً با هم فرق دارن.

اگه فقط یه چیز از این مقاله یادتون بمونه، همین باشه: اول باید بفهمین کندی سایتتون در بخش «درخواست» اتفاق می‌افته یا در بخش «پاسخ». چون سراغ راه‌حل اشتباه رفتن، فقط وقت تلف کردنه.

بخش اول: بهینه‌سازی درخواست

TTFB چیست و چقدر باید باشد؟

شاخصی که کیفیت این بخش رو می‌سنجه اسمش TTFB یا Time To First Byte ـه؛ یعنی مدت زمانی که طول می‌کشه از لحظه ارسال درخواست تا رسیدن اولین بایت پاسخ.

معیارها تقریباً این‌طورین:

TTFB به چیزهای زیادی بستگی داره: فاصله جغرافیایی کاربر تا سرور، قدرت پردازنده سرور، نوع هارد (که حتماً باید NVMe باشه)، سرعت اینترنت سرور و خود کاربر. حالا بریم سراغ چهار کاری که واقعاً می‌تونین برای بهبودش انجام بدین.

کشینگ

بذارین کشینگ رو با یه مثال ساده توضیح بدم. یه لیوان قهوه روی میز من هست. اگه ازم بپرسین چه رنگیه، می‌گم سبز. فردا هم بپرسین، باز می‌گم سبز — بدون اینکه برگردم و نگاه کنم. چون توی حافظه‌م ذخیره شده.

حالا فرض کنین حافظه‌م کار نکنه. هر بار که کسی می‌پرسه، باید برگردم سر میز، لیوان رو ببینم، و بعد جواب بدم. یه ساعت بعد یکی دیگه می‌پرسه، دوباره همین کار.

سایت بدون کش، دقیقاً همین وضعیت رو داره.

بدون کش، هر بار که کاربری صفحه اصلی سایتتون رو باز می‌کنه، سرور از صفر می‌شینه و تحلیل می‌کنه: طبق قالب و افزونه‌هایی که نصبه، این صفحه باید یه منو داشته باشه، یه کادر جستجو، یه لوگو، یه اسلایدر، آخرین مطالب، و چند تا ویدیو. این کار برای هر بازدیدکننده تکرار می‌شه.

با کش، سرور این کار رو یک بار انجام می‌ده و نتیجه رو نگه می‌داره. دفعه بعد فقط همون نسخه آماده رو تحویل می‌ده. تفاوتش در عمل، چند ثانیه در برابر چند صدم ثانیه‌ست.

سرور و منابع سخت‌افزاری

سرور سایتتون باید منابع کافی داشته باشه: پردازنده مناسب، هارد NVMe و اینترنت پرسرعت. ولی یه نکته هست که خیلی‌ها ازش غافلن: موقعیت جغرافیایی سرور. منطق ساده‌ست — سرور باید نزدیک به کاربراتون باشه.

خود ما این کار رو کردیم! سرور میهن‌وردپرس داخل ایرانه، چون مخاطبش کاربران داخل ایرانن. برای پروژه‌هایی که مخاطب خارج از کشور دارن، سرور رو بیرون از ایران گذاشتیم. اگه سایت شما مخاطب ایرانی داره و روی سرور خارجی نشسته، بخش زیادی از TTFB شما داره صرف رفت‌وبرگشت بی‌فایده می‌شه.

CDN و واقعیت ایران

شبکه توزیع محتوا یا CDN، چند تا سرور رو در نقاط مختلف دنیا به هم وصل می‌کنه. کاربری که از ایران درخواست می‌ده، از نزدیک‌ترین سرور جواب می‌گیره و کاربری که از آمریکا می‌زنه، از سرور اون منطقه. روی کاغذ فوق‌العاده‌ست. ولی اگه صادق باشیم، باید بدونید در ایران، CDN اون‌طور که باید جواب نمی‌ده. این ایراد شرکت‌های ایرانی نیست — سرویس‌هایی مثل آران کلاد و ابر دراک کارشون رو خوب انجام می‌دن. مشکل ساختاریه! ارتباط اینترنت ایران با شبکه جهانی، هم از داخل و هم از بیرون محدودیت داره و این محدودیت با هیچ سرویسی قابل دور زدن نیست.

پس توصیه صادقانه ما اینه: اگه مخاطبتون داخل ایرانه، فعلاً روی CDN حساب باز نکنین و انرژی‌تون رو صرف بقیه موارد این مقاله کنین که تأثیر مستقیم‌تری دارن.

وب‌سرور؛ مهم‌ترین تصمیمی که شاید ازش خبر ندارید

این بخش رو جدی بگیرین، چون یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌ها رو ایجاد می‌کنه و اکثر آدم‌ها اصلاً نمی‌دونن وب‌سرورشون چیه.

چطور بفهمم وب‌سرورم چیست؟

خیلی ساده. توی پیشخوان وردپرس برین به مسیر ابزارها ← سلامت سایت

اطلاعات ← سرور. اونجا نام وب‌سرور نوشته شده.

راه ساده‌تر هم اینه که از پشتیبانی هاستتون بپرسین.

اگه دیدین Apache هست، صادقانه بگیم: هاستتون رو عوض کنین. اختلاف سرعتش با دو تای دیگه اونقدر زیاده که با هیچ افزونه‌ای جبران نمی‌شه.

بخش دوم: بهینه‌سازی پاسخ

خب، درخواست ارسال شد و TTFB خوبی هم گرفتیم. حالا نوبت بخش دومه: پاسخی که سرور می‌فرسته باید تا حد ممکن سبک و بهینه باشه.

بهینه‌سازی مدیا

تصاویر و ویدیوها معمولاً سنگین‌ترین بخش هر صفحه‌ان.

برای تصاویر: فرمت رو به WebP تبدیل کنین. این فرمت با کیفیت تقریباً یکسان، حجم به‌مراتب کمتری داره. فرمت جدیدتر AVIF هم گزینه بهتریه اگه ابزارتون پشتیبانی کنه.

برای ویدیوها: باید تعادل پیدا کنین. نه اونقدر فشرده که کیفیت بیفته پایین، نه اونقدر سنگین که کاربر منتظر بمونه. یه ویدیوی ۱۰۸۰ با حجم متعادل، نقطه درستیه.

فشرده‌سازی و ترکیب کدها

فایل‌های CSS و جاوااسکریپت سایت شما پر از فاصله، خط جدید و توضیحاتیه که برای خوانایی برنامه‌نویس گذاشته شدن ولی مرورگر بهشون نیازی نداره.

Minify یعنی حذف همه این موارد اضافی. حجم فایل کم می‌شه و سریع‌تر منتقل می‌شه.

Combine یعنی چند فایل کوچک رو در یک فایل ادغام کنیم تا تعداد درخواست‌ها به سرور کمتر بشه.

یه نکته که در ویدیو نبود ولی امروز مهم شده: ترکیب فایل‌ها همیشه بهترین کار نیست. روی سرورهایی که از پروتکل HTTP/2 پشتیبانی می‌کنن — یعنی تقریباً همه سرورهای امروزی — چند فایل کوچک می‌تونن هم‌زمان دانلود بشن و ادغامشون گاهی نتیجه رو بدتر می‌کنه. پس بعد از فعال کردنش، حتماً سرعت رو قبل و بعد بسنجین.

بارگذاری تنبل؛ ماجرایی که عوض شده

بارگذاری تنبل یا Lazy Loading یعنی تصاویر و ویدیوها تا وقتی که کاربر بهشون نرسیده، لود نشن. کاربر اسکرول می‌کنه، به تصویر می‌رسه، اون‌وقت لود می‌شه.

قدیم برای این کار افزونه نصب می‌کردیم و کد جاوااسکریپت می‌ذاشتیم. ولی حالا ماجرا فرق کرده: مرورگرها و خود وردپرس این قابلیت رو به‌صورت بومی (Native) دارن.

یعنی چی؟ یعنی دیگه لازم نیست برای بارگذاری تنبل افزونه نصب کنین. مرورگرها دیدن همه دارن برای این کار جاوااسکریپت می‌نویسن، پس خودشون این قابلیت رو داخلی کردن. سبک‌تر، سریع‌تر و بدون افزونه اضافه.

پس اگه در تنظیمات افزونه‌تون گزینه Lazy Load دیدین، لازم نیست فعالش کنین. تقریباً همه کاربران امروز از نسخه‌های به‌روز مرورگر استفاده می‌کنن و این قابلیت رو دارن.

کش مرورگر

این با کش سایت فرق داره و خیلی‌ها این دو رو قاطی می‌کنن. کش سایت روی سرور شماست و صفحه آماده رو نگه می‌داره. کش مرورگر روی کامپیوتر کاربره.

وقتی کاربر یه بار سایت شما رو باز می‌کنه، یه سری فایل‌های ثابت مثل لوگو، فونت و آیکون‌ها لود می‌شن. این فایل‌ها بهتره برای یه مدت مشخص (مثلاً یک ماه یا شش ماه) توی حافظه مرورگر بمونن. اینطوری دفعه بعد که کاربر برگشت، این فایل‌ها اصلاً دوباره دانلود نمی‌شن و سایت خیلی سریع‌تر بالا میاد.

این گزینه باید حتماً روی سایتتون فعال باشه. اکثر افزونه‌های کش، این کار رو انجام می‌دن.

بهینه‌سازی دیتابیس

با گذشت زمان، دیتابیس وردپرس شما پر از داده‌های بی‌مصرف می‌شه: بازنگری‌های پست، دیدگاه‌های اسپم، داده‌های موقت افزونه‌ها و رکوردهای باقی‌مونده از افزونه‌هایی که حذف کردین.

پاکسازی و بهینه‌سازی دوره‌ای جداول دیتابیس، زمان واکشی اطلاعات رو کم می‌کنه. مخصوصاً برای سایت‌های قدیمی و فروشگاه‌های بزرگ، این کار تفاوت محسوسی ایجاد می‌کنه. فقط حتماً قبلش نسخه پشتیبان بگیرین؛ این عملیات برگشت‌ناپذیره.

افزونه‌ها؛ کدام را انتخاب کنیم؟

حالا رسیدیم به بخشی که همه منتظرشن. خبر خوب اینه که برای انجام همه کارهای بالا، به یه مشت افزونه نیاز ندارین.

یه اشتباه رایج اینه که آدم‌ها برای هر کار یه افزونه نصب می‌کنن: یکی برای کش، یکی برای تصاویر، یکی برای minify، یکی برای دیتابیس. نتیجه‌ش این می‌شه که سایت به‌جای سریع‌تر شدن، کندتر می‌شه. چون هر افزونه خودش وزن داره.

پس اصل کار اینه: یه افزونه جامع انتخاب کنین که همه این کارها رو یکجا انجام بده. از طرفی انتخابتون هم به وب‌سرورتون بستگی داره.

اگر وب‌سرورتان LiteSpeed است

افزونه LiteSpeed Cache رو نصب کنین. کاملاً رایگان و متن‌بازه و مهم‌تر از اون، همون تیمی نوشتنش که خود وب‌سرور لایت اسپید رو ساخته. این هماهنگی بین افزونه و سرور، مزیتیه که هیچ افزونه دیگه‌ای نمی‌تونه تکرارش کنه.

اگر وب‌سرورتان NGINX یا آپاچی است

اینجا جاییه که توصیه ما نسبت به ویدیو تغییر کرده، و بذارین بگیم چرا.

نکته مهمی که کمتر گفته می‌شه اینه: قوی‌ترین قابلیت لایت اسپید کش، یعنی کش سمت سرور، فقط روی وب‌سرور لایت اسپید کار می‌کنه. روی NGINX و آپاچی افزونه نصب می‌شه و بخشی از امکاناتش فعاله، ولی قلب ماجرا خاموش می‌مونه.

خود ما دقیقاً به همین مشکل خوردیم. میهن‌وردپرس روی NGINX اجرا می‌شه، پس این گزینه برای خودمون در دسترس نبود. از طرف دیگه هم نمی‌خواستیم به افزونه‌های تجاری خارجی وابسته باشیم و هر بار درگیر لایسنس، ترجمه دستی و انتظار برای آپدیت بشیم.

برای همین رخش رو ساختیم؛ افزونه‌ای که امروز خود این سایت با اون اجرا می‌شه.

مهم‌ترین تفاوتش اینه که به وب‌سرور خاصی وابسته نیست. رخش خودش تشخیص می‌ده روی چه وب‌سروری اجرا شده و قوانین لازم رو برای NGINX یا فایل .htaccess تولید می‌کنه. یعنی کش کامل صفحه رو روی هر سروری دارین. و اگه به فهرست کارهایی که در این مقاله گفتیم برگردین، می‌بینین رخش تقریباً همه‌شون رو پوشش می‌ده:

• کشینگ: کش کامل صفحه به‌صورت HTML استاتیک، کش در سطح PHP، کش جداگانه موبایل، و کش آبجکت با Redis برای فروشگاه‌ها. بعد از هر پاکسازی هم صفحات رو خودکار دوباره گرم می‌کنه.
• تصاویر: تبدیل خودکار به WebP و AVIF، حذف اطلاعات اضافی EXIF، و افزودن خودکار ابعاد تصاویر که مستقیماً روی شاخص CLS اثر می‌ذاره.
• کدها: فشرده‌سازی CSS، جاوااسکریپت و HTML، حذف CSS بلااستفاده، و بارگذاری تأخیری جاوااسکریپت تا لحظه تعامل کاربر.
• کش مرورگر: تنظیم عمر کش مرورگر که بالاتر درباره‌ش گفتیم.
• دیتابیس: بهینه‌سازی زمان‌بندی‌شده و پایش کوئری‌های کند.
• ووکامرس: خارج کردن خودکار صفحات سبد خرید، تسویه و ورود از کش — که اگه رعایت نشه می‌تونه فاجعه‌بار باشه.

یه قابلیت هم داره که در عمل بیشتر از بقیه ازش استفاده می‌کنیم: پنل عیب‌یابی کش. اگه بعد از فعال کردن بهینه‌سازی، یه بخش از سایتتون از کار افتاد، به‌جای اینکه کورکورانه تنظیمات رو خاموش و روشن کنین، دقیقاً می‌بینین مشکل از کجاست و همون یه مورد رو در فهرست مستثنی‌ها می‌ذارین.

وردپرس راکت

افزونه‌ای که در ویدیو معرفی شده و همچنان ابزار خوبیه. اگه ازش استفاده می‌کنین و راضی هستین، دلیلی برای تغییر نیست. فقط حتماً از سایت رسمی خودشون تهیه‌ش کنین.

خلاصه انتخاب

چند اشتباه رایج

• نصب چند افزونه کش هم‌زمان. این کار تقریباً همیشه به تداخل، خطای نمایش و گاهی از کار افتادن صفحات ختم می‌شه. قبل از نصب افزونه جدید، قبلی رو کامل حذف کنین نه فقط غیرفعال.
• فعال کردن همه گزینه‌ها یکجا. بعدش که سایت خراب شد، نمی‌دونین کدوم گزینه مقصر بوده. مرحله‌به‌مرحله جلو برید و بعد از هر تغییر تست کنین.
• تست نکردن در حالت ناشناس. مرورگر شما نسخه قدیمی سایت رو ذخیره کرده. برای دیدن نتیجه واقعی، حالت ناشناس رو باز کنین.
• فراموش کردن فروشگاه. اگه ووکامرس دارین، حتماً چک کنین صفحات سبد خرید و تسویه کش نشده باشن.
• انتظار معجزه از افزونه. اگه سرورتون ضعیفه یا وب‌سرورتون آپاچیه، هیچ افزونه‌ای نجاتتون نمی‌ده. اول زیرساخت، بعد افزونه.

سرعت سایت و سئو

سرعت سایت مستقیماً روی جایگاه شما در نتایج جستجو اثر می‌ذاره. منطقش هم ساده‌ست: اگه سایتتون کند باشه، کاربر قبل از دیدن محتوای عالی شما از سایت خارج می‌شه و گوگل این رفتار رو می‌بینه.

ولی معیار امروز گوگل دیگه صرفاً «چند ثانیه طول کشید» نیست. سه تا شاخص مشخص وجود داره:

• LCP — بخش اصلی صفحه چقدر سریع لود می‌شه. بهتره زیر ۲.۵ ثانیه باشه.
• INP — سایت چقدر سریع به کلیک و لمس کاربر واکنش نشون می‌ده. بهتره زیر ۲۰۰ میلی‌ثانیه باشه.
• CLS — چیدمان صفحه موقع باز شدن چقدر پایدار می‌مونه. بهتره زیر ۰.۱ باشه.

نکته کاربردی اینه که هر کدوم از این سه تا، راه‌حل متفاوتی دارن. کش و سرور خوب عمدتاً روی LCP اثر می‌ذارن. برای INP باید سراغ جاوااسکریپت برین. و برای CLS باید ابعاد تصاویر از قبل مشخص باشه. برای همینه که یه ابزار خوب باید هر سه رو پوشش بده، نه فقط کش رو!

پرسش‌های پرتکرار

جمع‌بندی

اگه بخوایم کل این مقاله رو در یه مسیر عملی خلاصه کنیم، ترتیبش اینه.

اول برید ببینید وب‌سرورتون چیه؛ این تک تصمیم، بیشتر از هر افزونه‌ای روی سرعت سایتتون اثر داره. بعد مطمئن بشین سرورتون منابع کافی داره و از نظر جغرافیایی نزدیک به مخاطبتونه. تا اینجا کاری به افزونه نداشتیم و این عمداً بوده — چون هیچ افزونه‌ای نمی‌تونه ضعف زیرساخت رو جبران کنه.

بعد از اون، یه افزونه جامع انتخاب کنین که با وب‌سرورتون سازگار باشه و همه کارها رو یکجا انجام بده: کش صفحه، کش مرورگر، بهینه‌سازی تصاویر و فشرده‌سازی کدها. نصب چند افزونه جداگانه برای هر کار، نتیجه معکوس می‌ده.

و در آخر، صبور باشین. بهینه‌سازی سرعت یه کار یک‌شبه نیست؛ مرحله‌به‌مرحله جلو برید، بعد از هر تغییر تست کنین، و عدد قبل و بعدش رو یادداشت کنین. اینطوری دقیقاً می‌فهمین چه کاری برای سایت شما جواب داده. موفق و پیروز باشید.

تیم تولید محتوا

ما در تیم تولید محتوای میهن وردپرس در تلاش هستیم تا بهترین مقالات آموزشی در زمینه وردپرس و کسب‌و‌کارهای اینترنتی را تهیه کنیم. صحت محتوای این صفحه توسط رضا راد بررسی خواهد شد.