آموزش‌ها
قالبها
افزونهها
آکادمی
هاست وردپرس
طراحی سایت
فرمانUser Onboarding چیست؟ راهنمای ساده برای شروع
- مقالات آموزشی
- بروزرسانی شده در
کاربردپذیری یکی از بخش‌های مهم تجربه کاربری هست. یعنی محصولتون طوری طراحی شده باشه که کاربر بدون سردرگمی بتونه ازش استفاده کنه و به هدفش برسه. البته هیچ محصولی از همون ابتدا کاربردپذیری بی‌نقصی نداره و همیشه می‌شه بخش‌هایی از اون رو بهتر کرد. یکی از راه‌های ساده‌تر کردن شروع کار با محصول، User Onboarding هست که در ادامه باهاش آشنا می‌شید.
اگه کاربردپذیری هیچ جای کاری نداشت، دیگه به دانشنامه، راهنما یا پشتیبانی محصول نیازی نبود. ولی کاربران سؤال‌ها و نیازهای متفاوتی دارن. هرچقدر شروع کار رو براشون روشن‌تر کنید، هم دردسر کمتری برای استفاده از محصول دارن و هم فشار کمتری به بخش پشتیبانی وارد می‌شه.
«سازمان بین‌المللی استانداردسازی» کاربردپذیری رو این‌طور تعریف می‌کنه: میزانی که کاربران مشخص می‌تونن در یک زمینه مشخص، با اثربخشی، کارایی و رضایت به هدفشون برسن. پس کاربردپذیری فقط به کار کردن یک محصول محدود نیست و رضایت کاربر رو هم در بر می‌گیره. منبع: ویکی پدیا
یکی از اصولی که کاربردپذیری محصول رو بهتر می‌کنه، User Onboarding هست.
آنچه در این مقاله می‌خوانید
User Onboarding چیست؟
اگه می‌پرسید User Onboarding چیست، خیلی ساده می‌شه گفت مجموعه راهنمایی‌هایی هست که کاربر رو در شروع استفاده از یک محصول همراهی می‌کنن. برای این اصطلاح معادل فارسی دقیقی نداریم و معمولاً از عبارت «آنبوردینگ کاربر» یا «آشنایی اولیه کاربر با محصول» استفاده می‌کنیم. هدف اینه که کاربر بفهمه محصول چه کمکی بهش می‌کنه، از کجا باید شروع کنه و قدم بعدی چیه.
برای مثال، وقتی می‌خواید از نرم‌افزار تلگرام استفاده کنید، برنامه در چند مرحله اطلاعات لازم برای شروع رو از شما می‌گیره و بخش‌های اصلی رو نشونتون میده. این راهنمای قدم‌به‌قدم نمونه‌ای از User Onboarding هست؛ یعنی کاربر به‌جای روبه‌رو شدن با یک محیط ناآشنا، کم‌کم با محصول آشنا می‌شه.
نکات مهم در مورد User Onboarding
وقتی کاربر برای اولین بار سراغ یک محصول می‌ره، آنبوردینگ روی برداشت اولیه اون تأثیر زیادی می‌ذاره. یک آنبوردینگ موفق مزایا و قابلیت‌های اصلی محصول رو واضح نشون میده و کمک می‌کنه کاربر ارزش واقعی اون رو زودتر درک کنه.
برای طراحی User Onboarding بهتره این سه نکته رو یادتون بمونه:
- به کاربر کمک کنید بفهمه چرا این محصول براش مفیده.
- عملکرد محصول و قدم بعدی رو به‌شکل روشن به کاربر نشون بدید.
- اگه با ماهیت محصول هماهنگه، امکان شخصی‌سازی بخش‌های کاربردی رو در اختیار کاربر بذارید.
حالا هرکدوم از این نکته‌ها رو ساده‌تر و با جزئیات بیشتری بررسی می‌کنیم.
۱. به کاربران کمک کنید بفهمن چرا باید از محصول استفاده کنن
احتمالاً قبل از ثبت‌نام در بعضی برنامه‌ها، چند اسلاید کوتاه درباره مزایا و قابلیت‌های اصلی دیدید. خیلی از کاربران این اسلایدها رو سریع رد می‌کنن، ولی این موضوع به‌معنی بی‌فایده بودن راهنمای اولیه نیست. اگه محتوای اون کوتاه، روشن و مرتبط باشه، به کاربر کمک می‌کنه قبل از ورود به محیط اصلی بدونه با چه محصولی روبه‌رو هست.
در این مرحله بهتره ساده‌ترین مسیر رسیدن به نتیجه رو برجسته کنید. کاربر رو به یک روش محدود نکنید و صفحه‌های غیرضروری رو هم جلوی راهش نذارید. هر مرحله باید دلیل مشخصی داشته باشه و کاربر رو یک قدم به هدفش نزدیک‌تر کنه.
مزایایی که نشون می‌دید باید واقعی، قابل‌فهم و مرتبط با نیاز کاربر باشن. به‌جای توضیح همه قابلیت‌های محصول، اول روی چیزهایی تمرکز کنید که کاربر برای شروع واقعاً بهشون نیاز داره.
۲. آموزش باید یکپارچه باشه
گاهی آنبوردینگ به‌خاطر طولانی بودن یا نمایش اطلاعات زیاد، کارایی خودش رو از دست میده. قرار نیست همه‌چیز رو در چند دقیقه اول آموزش بدید. بهتره فقط اطلاعاتی رو نشون بدید که کاربر در همون لحظه بهشون نیاز داره و آموزش‌های بعدی رو در جای مناسب خودشون ارائه کنید.
بعد از ثبت‌نام، یک راهنمای کوتاه می‌تونه تصویر کلی محصول رو به کاربر بده. بعد هم باید روشن کنید که اولین قدم عملی چیه؛ مثلاً ساخت اولین پروژه، بارگذاری یک فایل یا تنظیم پروفایل. آموزش‌ها بهتره کوتاه، مرتبط و دقیقاً زمانی نمایش داده بشن که کاربر به اون بخش رسیده.
این روش جلوی اتلاف وقت کاربر رو می‌گیره و کار با محصول رو ساده‌تر می‌کنه. آنبوردینگ خوب می‌تونه به فعال‌سازی و ماندگاری کاربران کمک کنه، ولی تأثیر اون روی شاخص‌هایی مثل نرخ پرش باید با داده‌های واقعی و آزمایش روی محصول خودتون سنجیده بشه.
۳. امکان شخصی‌سازی محصول رو فراهم کنید
شخصی‌سازی به کاربر اجازه میده بخش‌هایی از محصول رو با نیاز یا سلیقه خودش هماهنگ کنه. البته لازم نیست همه محصولات گزینه‌های شخصی‌سازی زیادی داشته باشن. بهتره فقط انتخاب‌هایی رو ارائه کنید که واقعاً تجربه کار با محصول رو بهتر می‌کنن و باعث سردرگمی نمی‌شن.
این انتخاب‌ها می‌تونن شامل رنگ، استایل، فونت یا نحوه نمایش بخش‌های مختلف باشن. برای نمونه، تلگرام امکان تغییر تم، رنگ و پس‌زمینه رو میده. واتساپ هم تم‌های چت رو در اختیار کاربر می‌ذاره تا رنگ حباب پیام و پس‌زمینه گفت‌وگو رو تغییر بده و حتی برای گفت‌وگوهای مختلف ظاهر جداگانه‌ای انتخاب کنه. چنین گزینه‌هایی کمک می‌کنن محیط برنامه با سلیقه کاربر هماهنگ‌تر بشه.
۴. انواع مدل‌های آنبوردینگ کاربر (User Onboarding Models)
روش آشنا کردن کاربر با محصول به نوع اون بستگی داره. آنبوردینگ یک اپلیکیشن ساده با یک پلتفرم سازمانی پیچیده یکسان نیست. به‌طور کلی می‌تونید این فرایند رو در سه مدل اصلی ببینید:
- مدل خودخدمت (Self-Service): کاربر با کمک متن‌های کوتاه، چک‌لیست یا تور داخل محصول، کار با اون رو یاد می‌گیره. تلگرام و ترلو نمونه‌هایی از محصولاتی هستن که بخش زیادی از شروع کار رو به همین شکل پیش می‌برن.
- مدل با پشتیبانی محدود (Low-Touch): راهنمای داخل محصول با ایمیل‌های آموزشی، پیام‌های هوشمند و ویدیوهای کوتاه ترکیب می‌شه. کاربر بیشتر مسیر رو خودش جلو می‌ره، ولی در نقاط مهم راهنمایی بیشتری دریافت می‌کنه.
- مدل همراه با کارشناس (High-Touch): این مدل بیشتر برای سیستم‌های سازمانی یا محصولات پیچیده به کار می‌ره. در این روش، یک کارشناس از طریق تماس یا جلسه آنلاین به کاربر کمک می‌کنه محصول رو راه‌اندازی کنه و بخش‌های اصلی اون رو یاد بگیره.
۵. مفهوم «لحظه آها» (Aha! Moment) در آنبوردینگ
یکی از هدف‌های اصلی User Onboarding اینه که کاربر در زمان کوتاهی به «لحظه آها» برسه. این اصطلاح به لحظه‌ای گفته می‌شه که کاربر برای اولین بار ارزش اصلی محصول رو در عمل می‌بینه و متوجه می‌شه چرا استفاده از اون براش مفیده. این لحظه برای هر محصول فرق داره؛ مثلاً در یک شبکه اجتماعی مثل فیسبوک می‌تونه با شکل گرفتن ارتباط‌های مفید اتفاق بیفته و در یک ابزار کاری مثل اسلک با شروع ارتباط واقعی اعضای تیم شکل بگیره. هرچقدر مسیر آنبوردینگ خلوت‌تر و هدفمندتر باشه، کاربر زودتر ارزش محصول رو لمس می‌کنه.
۶. شاخص‌های کلیدی (KPIs) برای سنجش موفقیت آنبوردینگ
برای اینکه بفهمید آنبوردینگ درست کار می‌کنه یا نه، باید رفتار کاربران رو با ابزارهای تحلیلی بررسی کنید. KPI یعنی «شاخص کلیدی عملکرد»؛ عددی که نشون میده فرایند شما چقدر به هدفش نزدیک شده. این شاخص‌ها می‌تونن تصویر روشن‌تری از عملکرد آنبوردینگ بهتون بدن:
- نرخ تکمیل آنبوردینگ (Completion Rate): نشون میده چند درصد از کاربران همه مراحل اولیه آموزش یا راهنما رو تا انتها انجام دادن.
- نرخ فعال‌سازی (Activation Rate): مشخص می‌کنه چند نفر از کاربران تازه‌وارد اولین اقدام مهم رو انجام دادن؛ مثلاً اولین فایل رو بارگذاری کردن یا اولین پروژه رو ساختن.
- نرخ خروج هر مرحله: نشون میده کاربران بیشتر در کدوم گام راهنما رو رها می‌کنن. با پیدا کردن این نقطه می‌تونید مرحله‌های طولانی، نامفهوم یا غیرضروری رو اصلاح کنید.
- نرخ ریزش کاربران (Churn Rate): مشخص می‌کنه چه بخشی از کاربران در یک بازه مشخص استفاده از محصول رو کنار می‌ذارن.
- زمان رسیدن به اولین ارزش: مدت‌زمانی رو اندازه می‌گیره که کاربر برای رسیدن به اولین نتیجه مفید در محصول نیاز داره.
۷. ابزارهای آماده برای ساخت تور آموزشی و آنبوردینگ
برای ساخت یک آنبوردینگ تعاملی لازم نیست همه پاپ‌آپ‌ها، Tooltipها و تورهای داخل محصول رو از صفر کدنویسی کنید. Tooltip همون پیام کوچکی هست که کنار یک دکمه یا بخش مشخص ظاهر می‌شه و کاربرد اون رو توضیح میده. ابزارهایی مثل Userpilot، Appcues و Chameleon برای ساخت راهنماهای داخل محصول، چک‌لیست‌ها و پیام‌های آموزشی استفاده می‌شن. Intro.js هم یک کتابخانه متن‌باز با مجوز AGPL هست؛ اگه می‌خواید از اون در یک سایت، اپلیکیشن یا افزونه تجاری استفاده کنید، بهتره اول شرایط مجوز و نیاز به مجوز تجاری رو در سایت رسمی بررسی کنید.
جمع‌‌بندی
آنبوردینگ قرار نیست برای کاربر خسته‌کننده باشه. می‌تونید با متن‌های کوتاه، تصویرهای مرتبط یا انیمیشن‌های ساده، مسیر شروع رو جذاب‌تر کنید. فقط یادتون نره که هر بخش باید به کاربر کمک کنه قدم بعدی رو بفهمه؛ وگرنه حتی یک طراحی زیبا هم ممکنه به مانع تبدیل بشه.
اگه برای محصولتون User Onboarding مناسبی طراحی کنید، کاربر با اطمینان بیشتری شروع می‌کنه و سریع‌تر به قابلیت‌های اصلی می‌رسه. نتیجه هم تجربه‌ای ساده‌تر و دلنشین‌تره که ارزش محصول رو بهتر نشون میده.
حالا می‌دونید User Onboarding چیست و برای طراحی اون باید به چه نکاتی توجه کنید. اگه سؤالی دارید، می‌تونید از بخش نظرات با ما در میون بذارید.
سلام و احترام
ممنون میشم چند نمونه یوزر آنبوردینگ تو صنف ما مثال بزنید از سایتمون
تشکر
سلام توی صنف شما مورد خاصی مد نظرم نیست. اما به عنوان مثال اپ دیجی کالا رو نصب کنید توی مراحل اولیه راهنمای کار بهتون میده. یه چنین چیزی