چگونه اطلاعات حذف‌شده سایت میهن وردپرس را بازیابی کردیم

حذف شدن اطلاعات سایت یکی از ترسناک‌ترین اتفاق‌هاییه که یک مدیر سایت می‌تونه تجربه کنه. ما در میهن وردپرس این اتفاق رو از نزدیک تجربه کردیم؛ اطلاعات سرور اصلی و بکاپ‌های روی هاردها از دست رفت و بعد از تلاش برای بازیابی، فهمیدیم اطلاعات حدود ۵۰ روز اخیر سایت دیگه در دسترسمون نیست.

در این مقاله اول داستانی رو تعریف می‌کنیم که برای میهن وردپرس اتفاق افتاد. بعد قدم‌به‌قدم توضیح می‌دیم که چطور تیکت‌ها، محتواها، سوابق خرید، ایمیل کاربران و پورسانت بازاریاب‌ها رو از منابع مختلف پیدا کردیم. اگه روزی با چنین مشکلی روبه‌رو شدید، این تجربه بهتون کمک می‌کنه بدونید از کجا شروع کنید و چطور جلوی تصمیم‌های عجولانه رو بگیرید.

این اتفاق در سال ۱۴۰۰ افتاد.

داستان حذف اطلاعات میهن وردپرس

این بخش، روایت تیم میهن وردپرس از اتفاقیه که برای زیرساخت سایت افتاد. ما برای میهن وردپرس از یک سرور اختصاصی استفاده می‌کردیم و هر چند ساعت هم از اطلاعات بکاپ می‌گرفتیم. بررسی‌های تیم در همون زمان نشون می‌داد هاردهای سرور، حتی هاردهایی که فایل‌های بکاپ روی اون‌ها نگهداری می‌شدن، با اختلال و مشکل سکتور روبه‌رو شده بودن. به همین خاطر نتونستیم اطلاعات رو از روی اون هاردها برگردونیم.

در اون بازه تغییراتی در دیتاسنتر انجام شده بود. احتمال می‌دادیم نوسان برق یا تغییرات دیتاسنتر در ایجاد مشکل نقش داشته باشه، ولی مدرک فنی کافی نداشتیم که این علت رو قطعی بدونیم. برای مشخص شدن دلیل اصلی، گزارش فنی دیتاسنتر و وضعیت سخت‌افزار باید بررسی بشه.

طبق سوابق تیم، حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت برای برگردوندن اطلاعات هاردها تلاش کردیم، اما به نتیجه نرسیدیم. بعد سراغ سرور ابری رفتیم که بکاپ‌های دوره‌ای رو تا ۶۰ روز نگه می‌داشت. آخرین نسخه قابل‌استفاده‌ای که از اون منبع داشتیم، اطلاعات سایت تا حدود ۵۰ روز قبل رو پوشش می‌داد. سایت دوباره بالا اومد، ولی داده‌های ۵۰ روز اخیرش از دست رفته بود.

بعد از حذف اطلاعات سایت چطور شرایط رو کنترل کردیم

وقتی اطلاعات یک سایت حذف می‌شه، احتمالاً اولین چیزی که مدیر سایت حس می‌کنه ترس، شوک یا عصبانیت هست. ذهن خیلی زود سراغ بدترین حالت‌ها می‌ره: سفارش‌ها چی شدن؟ کاربران چه فکری می‌کنن؟ چطور باید جواب مشتری‌ها رو بدیم؟ این واکنش طبیعیه، ولی تصمیم گرفتن در چنین شرایطی ممکنه مشکل رو بزرگ‌تر کنه.

بهتره اول چند دقیقه از صفحه فاصله بگیرید، نفس عمیق بکشید و هیچ فایل یا دیتابیسی رو عجولانه تغییر ندید. دیتابیس همون بخشی از سایته که اطلاعاتی مثل کاربران، سفارش‌ها و نوشته‌ها رو نگه می‌داره. هر تغییر تازه‌ای ممکنه بازیابی نسخه‌های قبلی رو سخت‌تر کنه.

1. جلوی تغییرات تازه روی سرور و سایت رو بگیرید.
2. وضعیت سرور، هاردها و بکاپ‌ها رو ثبت کنید.
3. مشخص کنید آخرین بکاپ سالم مربوط به چه زمانیه.
4. فهرستی از اطلاعات ازدست‌رفته بنویسید.
5. کارها رو براساس اهمیت داده‌ها اولویت‌بندی کنید.

اگه احتمال می‌دید هارد یا فضای ذخیره‌سازی آسیب دیده، روی همون هارد ابزار تازه نصب نکنید و فایل جدیدی روی اون ننویسید. این کار ممکنه بخشی از داده‌های قابل‌بازیابی رو بازنویسی کنه. بهتره سرور رو در وضعیت فعلی نگه دارید، گزارش‌ها و اطلاعات دسترسی رو حفظ کنید و برای بررسی سخت‌افزار از متخصص بازیابی داده کمک بگیرید.

لازم نیست همون لحظه جواب همه سؤال‌ها رو بدونید. فعلاً مهم اینه که شرایط رو کنترل کنید، جلوی آسیب بیشتر رو بگیرید و بعد هر نوع داده رو از منبع مناسب خودش برگردونید.

اول مشخص کردیم چه اطلاعاتی از دست رفته

بعد از اینکه سایت رو با بکاپ قدیمی‌تر بالا آوردیم، فهرستی از اطلاعات ۵۰ روز اخیر تهیه کردیم. این فهرست کمک کرد چیزی از قلم نیفته و اعضای تیم بدونن هر بخش رو باید از چه منبعی بازیابی کنن.

• سوابق تیکت‌های پشتیبانی
• محتواهای منتشرشده روی سایت
• سوابق خرید و پرداخت کاربران
• ایمیل کاربران تازه‌ثبت‌نام‌کرده
• سوابق فروش و پورسانت بازاریاب‌ها

بعد هر دسته رو جداگانه بررسی کردیم تا ببینیم نسخه‌ای از اون اطلاعات بیرون از سرور اصلی باقی مونده یا نه.

بازیابی سوابق تیکت‌ها

اولین مسئله، تیکت‌های پشتیبانی بود. تیکت همون پیامی هست که کاربر برای گرفتن راهنمایی یا پیگیری مشکلش می‌فرسته. بخشی از تیکت‌های ۵۰ روز اخیر دیگه در نسخه بازیابی‌شده سایت دیده نمی‌شدن و منبع جداگانه‌ای هم نداشتیم که بتونیم همه اون‌ها رو برگردونیم.

برای حل این مشکل، پیامی روی سایت گذاشتیم و ماجرا رو شفاف برای کاربران توضیح دادیم. از افرادی که هنوز منتظر پاسخ بودن خواستیم تیکتشون رو دوباره بفرستن تا تیم پشتیبانی بتونه سریع‌تر به درخواستشون رسیدگی کنه.

وقتی بازیابی مستقیم اطلاعات ممکن نیست، اطلاع‌رسانی شفاف جلوی سردرگمی کاربر رو می‌گیره. بهتره در پیام وضعیت، ساده و روشن بگید چه اطلاعاتی از دست رفته، کاربر باید چه کاری انجام بده و رسیدگی دوباره چقدر زمان می‌بره.

بازیابی محتواهای منتشرشده

دسته بعدی، مقاله‌ها و محتواهایی بودن که در ۵۰ روز اخیر روی سایت منتشر کرده بودیم. خوشبختانه رد این محتواها فقط روی سایت باقی نمونده بود. هر بار محتوای تازه‌ای منتشر می‌کردیم، معرفی اون رو در اینستاگرام و کانال تلگرام هم قرار می‌دادیم. همین ردپاها کمک کردن عنوان، زمان انتشار و بخشی از اطلاعات مطالب ازدست‌رفته رو پیدا کنیم.

برای مطالبی که نسخه‌ای از اون‌ها در تلگرام داشتیم، از همون محتوا کمک گرفتیم. بعضی مطالب در تلگرام منتشر نشده بودن؛ برای پیدا کردن اون‌ها عنوان، نشانی قبلی صفحه و فایل‌های اعضای تیم رو بررسی کردیم. چیزی که پیدا می‌شد به اطلاعات ذخیره‌شده در هر منبع بستگی داشت. مثلاً ممکن بود فقط عنوان و لینک باقی مونده باشه و متن کامل در دسترس نباشه.

اگه نسخه‌ای در منابع داخلی پیدا نمی‌شد، گزینه بعدی Wayback Machine در Internet Archive بود. این سرویس گاهی نسخه‌ای از صفحه‌های عمومی وب رو ذخیره می‌کنه. کافیه نشانی قبلی صفحه رو وارد کنید و ببینید نسخه‌ای از تاریخ موردنظرتون ثبت شده یا نه.

البته تضمینی نیست که نسخه آرشیوشده همه صفحه‌ها یا تمام بخش‌های یک صفحه رو داشته باشه. بعد از پیدا کردن محتوا بهتره عنوان، متن، تصویرها، لینک‌ها، نویسنده و تاریخ انتشار رو با منابع دیگه هم بررسی کنید.

بازیابی سوابق خرید

بخش مهم بعدی به خریدهای کاربران مربوط می‌شد. چون پرداخت‌ها از طریق درگاه زرین‌پال انجام می‌شدن، سابقه تراکنش‌ها فقط روی سرور سایت نبود. اطلاعاتی مثل مبلغ، زمان پرداخت و شناسه تراکنش در پنل درگاه هم ثبت شده بود.

با بررسی اطلاعات درگاه تونستیم پرداخت‌های انجام‌شده رو شناسایی کنیم. بعد این اطلاعات رو با پیام‌های کاربران و جزئیات سفارش‌هایی که در اختیار داشتیم تطبیق دادیم. یادتون نره گزارش درگاه همیشه محصول خریداری‌شده، وضعیت سفارش یا سطح دسترسی کاربر رو نشون نمی‌ده. قبل از اینکه سفارشی رو دوباره بسازید، هویت خریدار، مبلغ، زمان و شناسه یکتای تراکنش رو بررسی کنید. شناسه یکتا همون کدیه که هر پرداخت رو از پرداخت‌های دیگه جدا می‌کنه. نتیجه بررسی رو ثبت کنید و مطمئن بشید همون تراکنش قبلاً وارد سایت نشده تا سفارش یا دسترسی تکراری ساخته نشه.

بازیابی ایمیل کاربران

وقتی سایت به نسخه قدیمی‌تر برگشت، اطلاعات کاربرانی که در ۵۰ روز اخیر ثبت‌نام کرده بودن هم دیگه در دیتابیس نبود. اما ایمیل بخشی از این افراد قبلاً وارد گروهی در میلرلایت شده بود؛ سرویسی که برای مدیریت فهرست ایمیل و فرستادن خبرنامه استفاده می‌شه.

از فهرست موجود در میلرلایت کمک گرفتیم تا ایمیل‌های ازدست‌رفته رو شناسایی کنیم. اگه شما هم از سرویس ایمیل مارکتینگ استفاده می‌کنید، فهرست مخاطب‌ها می‌تونه در چنین شرایطی یک منبع کمکی باشه. برای آشنایی بیشتر می‌تونید راهنمای انجام ایمیل مارکتینگ رایگان رو هم بخونید.

ایمیل به‌تنهایی جای یک حساب کاربری کامل رو نمی‌گیره. اطلاعاتی مثل رمز عبور، سطح دسترسی یا جزئیات پروفایل باید با روشی امن و بعد از تأیید هویت کاربر دوباره ساخته بشه. رمز عبور کاربر رو هم نباید با حدس زدن یا از روی پیام‌های قدیمی تعیین کنید. بهتره لینک امن بازنشانی رمز عبور رو براش بفرستید تا خودش یک رمز تازه انتخاب کنه.

بازیابی پورسانت بازاریاب‌ها

آخرین دسته مهم، پورسانت بازاریاب‌ها بود. پورسانت همون سهمی هست که بازاریاب بعد از یک فروش موفق دریافت می‌کنه. سیستم بعد از هر فروش یک ایمیل اطلاع‌رسانی برای بازاریاب می‌فرستاد و همین ایمیل‌ها به منبعی جانبی برای بازسازی سوابق تبدیل شدن.

با بررسی ایمیل‌های فروش تونستیم اطلاعات مربوط به فروش بازاریاب‌ها رو دوباره جمع کنیم. برای اینکه اشتباهی پیش نیاد، مبلغ فروش، تاریخ، محصول، خریدار و سهم بازاریاب رو با تراکنش درگاه پرداخت هم تطبیق دادیم. قبل از پرداخت نهایی بررسی کردیم که پورسانت قبلاً ثبت یا پرداخت نشده باشه. بهتره نتیجه هر بررسی و شناسه تراکنش مرتبط رو نگه دارید تا یک فروش دوبار حساب نشه.

از این اتفاق چه درسی گرفتیم

مهم‌ترین چیزی که از این تجربه یاد گرفتیم این بود که فقط داشتن بکاپ کافی نیست؛ جایی که بکاپ رو نگه می‌دارید هم خیلی مهمه. اگه نسخه اصلی سایت و همه بکاپ‌ها روی هاردها یا زیرساخت یکسانی باشن، یک خرابی سخت‌افزاری ممکنه همه اون‌ها رو هم‌زمان از دسترس خارج کنه.

• از فایل‌های سایت و دیتابیس با هم بکاپ بگیرید.
• حداقل یک نسخه رو بیرون از سرور اصلی نگه دارید.
• چند نسخه مربوط به زمان‌های مختلف داشته باشید.
• بازیابی بکاپ رو به‌صورت دوره‌ای آزمایش کنید.
• از سوابق مهمی مثل پرداخت‌ها و تیکت‌ها خروجی جداگانه بگیرید.
• اطلاعات تماس کاربران رو فقط با رعایت امنیت و حریم خصوصی نگه دارید.

نگهداری بکاپ در فضایی جدا، خطر از دست رفتن هم‌زمان نسخه اصلی و نسخه پشتیبان رو کمتر می‌کنه. مثلاً می‌تونید با یک روش امن، بکاپ سایت وردپرسی رو به فضای بیرونی منتقل کنید. راهنمای اتصال وردپرس به Dropbox برای بکاپ و آپلود فایل یکی از روش‌های ممکن رو توضیح می‌ده. راهنمای بازگردانی بکاپ وردپرس هم برای آشنایی با روش‌های بازیابی به کارتون میاد.

بعد از حذف اطلاعات سایت چه کارهایی انجام بدیم

اگه اطلاعات سایتتون حذف شد، اول جلوی هر تغییر تازه‌ای رو بگیرید و از وضعیت فعلی یک نسخه جدا بسازید. بعد آخرین بکاپ سالم رو پیدا کنید و اون رو فقط در یک محیط آزمایشی برگردونید. محیط آزمایشی یعنی نسخه‌ای جدا از سایت اصلی که کاربران بهش دسترسی ندارن و تغییراتش روی سایت واقعی اثر نمی‌ذاره. قبل از شروع، ارسال ایمیل، پیامک و پرداخت واقعی رو در این نسخه غیرفعال کنید تا پیام یا تراکنش اشتباهی ایجاد نشه.

حالا فایل‌ها، دیتابیس، نوشته‌ها، ورود کاربران و سفارش‌ها رو بررسی کنید. وقتی مطمئن شدید بکاپ سالمه، اطلاعات ازدست‌رفته رو دسته‌بندی کنید و برای هر دسته دنبال یک منبع جانبی بگردید. قبل از وارد کردن اطلاعات هم یک نسخه تازه از وضعیت فعلی نگه دارید تا اگه مشکلی پیش اومد، راه برگشت داشته باشید.

ایمیل‌ها، گزارش درگاه پرداخت، پیام‌های پشتیبانی، شبکه‌های اجتماعی، آرشیو وب و فایل‌های اعضای تیم ممکنه بخشی از اطلاعات رو نگه داشته باشن. هر داده بازیابی‌شده رو با یک منبع دیگه تطبیق بدید، موارد تکراری رو پیدا کنید و سابقه کارهایی رو که انجام دادید بنویسید. این یادداشت‌ها هم جلوی دوباره‌کاری رو می‌گیرن و هم برای بررسی‌های بعدی مفیدن.

این تجربه برای ما ساده نبود، اما نشون داد حتی وقتی بخشی از اطلاعات از بکاپ اصلی برنمی‌گرده، هنوز می‌شه از ردپاهای پراکنده برای بازسازی داده‌ها کمک گرفت. مهم‌ترین کار اینه که آرامشتون رو حفظ کنید، ماجرا رو شفاف برای کاربران توضیح بدید و بازیابی رو با یک فهرست دقیق جلو ببرید.

جمع‌بندی

بازیابی اطلاعات حذف‌شده سایت همیشه به این معنی نیست که یک بکاپ کامل رو برگردونید و همه‌چیز تمام بشه. گاهی باید تکه‌های اطلاعات رو از منابع مختلفی مثل درگاه پرداخت، ایمیل‌ها، شبکه‌های اجتماعی، آرشیو وب و فایل‌های تیم پیدا کنید و با دقت کنار هم بذارید. تجربه میهن وردپرس به ما نشون داد که فهرست کردن داده‌های ازدست‌رفته، بررسی هر مورد با بیشتر از یک منبع و اطلاع‌رسانی شفاف به کاربران، روند بازیابی رو قابل‌کنترل‌تر می‌کنه.

برای اینکه دوباره با چنین شرایطی روبه‌رو نشید، فقط به بکاپ روی سرور اصلی تکیه نکنید. چند نسخه پشتیبان مربوط به زمان‌های مختلف رو در محل‌های جدا نگه دارید و هر چند وقت یک‌بار مطمئن بشید واقعاً قابل‌بازیابی هستن. اگه هم اطلاعات سایتتون حذف شد، عجله نکنید؛ اول جلوی تغییرات تازه رو بگیرید، آخرین بکاپ سالم رو در محیط آزمایشی بررسی کنید و بعد بازیابی هر دسته از اطلاعات رو قدم‌به‌قدم جلو ببرید. شاد و پیروز باشید.

سوالات متداول

تیم تولید محتوا

ما در تیم تولید محتوای میهن وردپرس در تلاش هستیم تا بهترین مقالات آموزشی در زمینه وردپرس و کسب‌و‌کارهای اینترنتی را تهیه کنیم. صحت محتوای این صفحه توسط رضا راد بررسی خواهد شد.