تجربه فرزاد سیدی از ساخت اپلیکیشن برای کسب‌وکار اینترنتی

نکته به‌روزرسانی: این مصاحبه سال ۱۳۹۸ منتشر شده و عددها، تجربه‌ها و وضعیت اپلیکیشن‌هایی که درباره‌شون صحبت می‌شه، به همون زمان برمی‌گردن. در این نسخه، اطلاعات فعلی رو هم اضافه کردیم تا راحت‌تر بتونید بین سایت واکنش‌گرا، وب‌اپلیکیشن پیش‌رونده و اپلیکیشن بومی انتخاب کنید.

در این گفت‌وگو، فرزاد سیدی از تجربه ساخت اپلیکیشن موبایل، روش‌های درآمدزایی و دردسرهای انتشار برنامه می‌گه. البته امروز نمی‌شه یک راه‌حل رو برای همه کسب‌وکارها مناسب دونست. بعضی کسب‌وکارها واقعاً به اپلیکیشن نیاز دارن، ولی برای خیلی‌ها یک سایت سریع و واکنش‌گرا یا یک PWA انتخاب ساده‌تر و کم‌هزینه‌تریه.

فرزاد سیدی کیست؟

فرزاد سیدی موقع انجام این مصاحبه در زمینه ساخت و بازاریابی اپلیکیشن‌های موبایل کار می‌کرد. ایشون در گفت‌وگو تعریف کرد که بعد از چند تجربه ناموفق، بعضی از اپلیکیشن‌هاش به درآمد رسیدن و مسیر کاریش رو عوض کردن. وب‌سایت farzadseyedi.com هم به‌عنوان سایت ایشون معرفی شده بود، ولی برای اطلاع از وضعیت فعلی سایت و فعالیت‌های تازه‌شون باید مستقیماً از خودشون تأیید بگیرید.

طبق توضیح خود مهمان در زمان مصاحبه، ایشون در رشته مهندسی الکترونیک تحصیل کرده و بیشتر از پنجاه اپلیکیشن ساخته بود. بعضی از این برنامه‌ها در گوگل پلی و کافه‌بازار منتشر شده بودن و تعداد زیادی هم به دلایل مختلف حذف شده بودن. یادتون نره که این عددها سابقه مهمان در زمان مصاحبه رو نشون می‌دن و آمار فعلی فعالیت‌های ایشون نیستن.

روش‌های کسب درآمد از اپلیکیشن موبایل

سؤال: درآمد اپلیکیشن از چه راهی به دست میاد؟ آیا کاربر حتماً باید برای دانلود برنامه پول پرداخت کنه؟

جواب کوتاه اینه که فروش مستقیم برنامه فقط یکی از راه‌های درآمدزاییه. فرزاد سیدی در مصاحبه توضیح داد که درآمد ماهانه اپلیکیشن‌ها مقدار ثابتی نداره و به موضوع برنامه، تعداد کاربران فعال و مدل کسب‌وکار وابسته‌ست.

امروز فروش برنامه، خرید درون‌برنامه‌ای، اشتراک، تبلیغات، اسپانسرینگ و فروش محصول یا خدمات از مدل‌های رایج درآمدزایی هستن. خرید درون‌برنامه‌ای یعنی کاربر برنامه رو رایگان نصب می‌کنه، ولی برای بازکردن یک قابلیت یا گرفتن محتوای بیشتر پول می‌ده. در مدل اشتراکی هم کاربر برای دسترسی ماهانه یا سالانه هزینه پرداخت می‌کنه.

تبلیغات تنها راه درآمدزایی نیست

یک برنامه رایگان می‌تونه با نمایش تبلیغ درآمد کسب کنه، ولی تعداد نصب به‌تنهایی موفقیتش رو تضمین نمی‌کنه. تعداد کاربران فعال، مدت استفاده، نرخ بازگشت کاربر و محل نمایش تبلیغ اهمیت بیشتری دارن. اگه تبلیغ‌ها زیاد یا آزاردهنده باشن، ممکنه کاربر برنامه رو از گوشیش حذف کنه.

راه دیگه، همکاری مستقیم با یک کسب‌وکاره. مثلاً یک برنامه تخصصی می‌تونه فضایی برای تبلیغ یا معرفی خدمات مرتبط داشته باشه. این روش وقتی ارزشمنده که مخاطب برنامه با مشتری هدف تبلیغ‌کننده هماهنگ باشه.

در نسخه قدیمی مقاله، چند عدد درباره درآمدهای چندصدمیلیونی مطرح شده بود. این عددها تجربه شخصی مهمان در زمان مصاحبه بودن و مدرک مستقلی برای تأیید وضعیت فعلی‌شون نداریم. تورم، هزینه جذب کاربر، نوع برنامه و میزان ماندگاری کاربران می‌تونن نتیجه رو کاملاً عوض کنن؛ پس بهتره این عددها رو مبنای پیش‌بینی درآمد خودتون قرار ندید.

آیا هر کسب‌وکاری به اپلیکیشن نیاز داره؟

سؤال: اگه یک کسب‌وکار از قبل سایت داره، چرا باید برای اون اپلیکیشن هم بسازه؟

موقع انجام مصاحبه، استفاده روزانه از موبایل و دسترسی سریع‌تر به خدمات، دلیل‌های اصلی ساخت اپلیکیشن بودن. این دلیل‌ها هنوز مهم هستن، ولی نمی‌شه گفت همه کسب‌وکارها حتماً باید اپلیکیشن داشته باشن. اپلیکیشن زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کنه که کاربر مرتب به اون برگرده، به قابلیت‌های گوشی نیاز داشته باشه یا تجربه‌ای بخواد که ساختنش داخل سایت سخت باشه.

مثلاً مسیریابی، کار آفلاین گسترده، پردازش پس‌زمینه یا استفاده جدی از بعضی امکانات سخت‌افزاری می‌تونن ساخت اپلیکیشن بومی رو توجیه کنن. اپلیکیشن بومی یعنی برنامه‌ای که به‌طور مشخص برای اندروید یا iOS ساخته می‌شه. در مقابل، اگه کاربر فقط گاهی مقاله می‌خونه، فرم پر می‌کنه یا خرید ساده‌ای انجام می‌ده، معمولاً یک سایت سریع و واکنش‌گرا نقطه شروع بهتریه.

مقایسه اپلیکیشن بومی، PWA و سایت واکنش‌گرا

سایت واکنش‌گرا همون سایتیه که ظاهرش خودش رو با اندازه صفحه موبایل هماهنگ می‌کنه. وردپرس خروجی سایتتون رو مدیریت می‌کنه، ولی واکنش‌گرا بودن واقعی بیشتر به قالب و طراحی صفحه‌ها بستگی داره. برای بررسی نتیجه می‌تونید راهنمای تست سایت در مرورگرهای مختلف رو هم بخونید.

PWA یا «وب‌اپلیکیشن پیش‌رونده» سایتیه که بعضی از رفتارهای اپلیکیشن رو ارائه می‌ده. مثلاً می‌تونه روی صفحه اصلی گوشی نصب بشه، داخل یک پنجره مستقل باز بشه و با توجه به نوع پیاده‌سازی، بخشی از محتوا رو برای استفاده آفلاین نگه داره. راهنمای رسمی MDN درباره نصب‌پذیر کردن PWA پیش‌نیازهای فنی این روش رو توضیح می‌ده.

• سایت واکنش‌گرا: برای بیشتر کسب‌وکارهای تازه‌کار، سایت‌های محتوایی و فروشگاه‌های معمولی نقطه شروع خوبیه.
• PWA: اگه نصب‌پذیری و بعضی قابلیت‌های شبیه اپ رو می‌خواید، ولی نمی‌خواید دو برنامه جدا برای اندروید و iOS بسازید، این گزینه ارزش بررسی داره.
• اپلیکیشن بومی: وقتی استفاده مداوم، عملکرد تخصصی یا دسترسی جدی به امکانات دستگاه بخش اصلی محصولتونه، این گزینه انتخاب مناسب‌تریه.

قبل از تصمیم‌گیری، هزینه ساخت، نگهداری، انتشار، پشتیبانی و به‌روزرسانی رو با هم حساب کنید. اگه هنوز مطمئن نیستید کاربران واقعاً اپلیکیشن می‌خوان، بهتره اول نیازشون رو با آمار سایت، مصاحبه و یک نمونه ساده بررسی کنید.

ارسال پوش نوتیفیکیشن بدون اپلیکیشن

در مصاحبه، امکان ارسال نوتیفیکیشن به‌عنوان یکی از مزیت‌های مهم اپلیکیشن مطرح شد. حالا اعلان وب هم در مرورگرهای اصلی پشتیبانی گسترده‌ای داره. «پوش نوتیفیکیشن» همون پیام کوتاهیه که بعد از گرفتن اجازه کاربر روی دستگاهش نمایش داده می‌شه. مستندات رسمی Push API در MDN جزئیات فنی این قابلیت رو توضیح می‌ده.

پس برای فرستادن اعلان همیشه مجبور نیستید اپلیکیشن بومی بسازید. اگه سایت وردپرسی دارید، می‌تونید آموزش ارسال پوش نوتیفیکیشن در وردپرس با SendPulse رو ببینید. خود وردپرس پنل کامل ارسال پوش نوتیفیکیشن بازاریابی نداره و برای این کار به یک سرویس یا افزونه جدا نیاز دارید.

عبارت «نوتیفیکیشن رایگان» هم به کمی توضیح نیاز داره. برای مثال، Firebase Cloud Messaging بابت خود سرویس ارسال پیام هزینه‌ای نمی‌گیره، ولی طراحی، پیاده‌سازی، سرور، نگهداری و ابزارهای جانبی ممکنه هزینه داشته باشن. قبل از ارسال پیام هم باید اجازه روشن کاربر رو بگیرید و اعلان‌های بی‌مورد نفرستید.

محدودیت‌های انتشار در گوگل پلی و اپ استور

سؤال: با وجود تحریم‌ها و حذف بعضی برنامه‌های ایرانی، ساخت اپلیکیشن هنوز منطقیه؟

حذف برنامه‌هایی مثل اسنپ و تپسی از اپ استور به دوره مشخصی از محدودیت‌ها مربوط می‌شه و نباید اون رو شرایط همیشگی همه برنامه‌ها بدونیم. بااین‌حال، انتشار برنامه ایرانی در فروشگاه‌های جهانی هنوز ریسک‌های حقوقی و عملیاتی خودش رو داره. برای همین، بهتره قبل از شروع قوانین روز هر فروشگاه رو با دقت بررسی کنید.

ایران در فهرست فعلی مکان‌های پشتیبانی‌شده برای ثبت‌نام توسعه‌دهنده و فروشنده گوگل پلی دیده نمی‌شه. حساب‌های شخصی جدید هم برای انتشار عمومی با مراحلی مثل احراز هویت، تأیید دستگاه و آزمون بسته روبه‌رو هستن. برای دیدن شرایط روز می‌تونید فهرست مکان‌های پشتیبانی‌شده گوگل پلی و راهنمای ایجاد حساب توسعه‌دهنده گوگل پلی رو بررسی کنید.

گوگل فرایند تازه احراز هویت توسعه‌دهنده اندروید رو هم شروع کرده و گسترش جهانی اون برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده. چون زمان‌بندی و جزئیات این فرایند ممکنه تغییر کنن، قبل از انتشار حتماً راهنمای رسمی احراز هویت توسعه‌دهندگان اندروید رو بخونید.

برای iOS هم باید شرایط روز قرارداد برنامه توسعه‌دهندگان اپل و مناطق پشتیبانی‌شده رو بررسی کنید. مارکت‌های ایرانی مثل سیب‌اپ همچنان فعالیت دارن، ولی روش توزیع، گواهی‌ها و ماندگاری دسترسی اون‌ها با انتشار مستقیم در اپ استور یکسان نیست.

راه درست این نیست که قوانین رو دور بزنید یا از اطلاعات غیرواقعی استفاده کنید. قبل از سرمایه‌گذاری، از یک متخصص حقوقی آشنا با تحریم‌ها و قراردادهای پلتفرم‌ها کمک بگیرید. بهتره کانال‌های جایگزینی مثل سایت، نسخه وب و فهرست ایمیل هم داشته باشید تا همه کسب‌وکارتون به یک فروشگاه وابسته نمونه. مقاله اگر گوگل ایران رو تحریم کنه چه می‌شه هم این ریسک رو کامل‌تر بررسی می‌کنه.

ریسک‌های کسب‌وکار اینترنتی

فرزاد سیدی در مصاحبه تأکید کرد که حذف برنامه، بسته‌شدن حساب یا تغییر سیاست‌های یک پلتفرم ممکنه برای هر توسعه‌دهنده‌ای پیش بیاد. نمونه همین مشکل رو در شبکه‌های اجتماعی، سرویس‌های ایمیل و حتی میزبانی سایت هم می‌بینیم. این نکته هنوز کاربردیه: هیچ کانالی رو به تنها ستون کسب‌وکارتون تبدیل نکنید.

البته سایت هم بدون ریسک نیست. قطعی سرور، مشکلات امنیتی، فیلترینگ یا قطع همکاری یک سرویس خارجی می‌تونه روی سایت اثر بذاره. بااین‌حال، داشتن دامنه، نسخه پشتیبان و امکان جابه‌جایی بین شرکت‌های میزبانی معمولاً کنترل بیشتری به شما می‌ده. برای کم‌کردن این ریسک می‌تونید راهنمای انتخاب هاست مناسب رو بخونید.

بهتره همیشه از اطلاعات و محتوای اصلی نسخه پشتیبان داشته باشید، شرایط فروشگاه‌ها رو مرتب بررسی کنید و راه ارتباط مستقیم با کاربران رو از دست ندید. ایمیل، شماره تماس ثبت‌شده با رضایت کاربر و حساب کاربری داخل سایت چند نمونه از این کانال‌های مستقیم هستن.

تعداد اپلیکیشن‌های ساخته‌شده و فعال

سؤال: تا زمان مصاحبه چند اپلیکیشن ساخته بودید و چند مورد هنوز فعال بودن؟

فرزاد سیدی گفت تعداد دقیق رو به یاد نمیاره، ولی بیشتر از پنجاه اپلیکیشن ساخته و بخش بزرگی از برنامه‌های قدیمیش به‌خاطر کم‌تجربگی یا رعایت‌نکردن قوانین حذف شده بودن. ایشون در همون زمان از سه یا چهار برنامه در گوگل پلی و حدود نه برنامه در کافه‌بازار صحبت کرد.

این آمار فقط شرایط اعلام‌شده در سال انجام مصاحبه رو نشون می‌ده. چون صفحه رسمی یا فهرست تازه‌ای برای بررسی همه برنامه‌ها در اختیار نداریم، نمی‌تونیم این عددها رو تعداد فعلی اپلیکیشن‌های فعال ایشون بدونیم.

درآمد اپلیکیشن چقدره؟

سؤال: حداقل، میانگین و حداکثر درآمد ماهانه یک اپلیکیشن چقدره؟

حداقل درآمد یک اپلیکیشن می‌تونه صفر باشه و نمی‌شه سقف ثابتی هم برای همه برنامه‌ها تعیین کرد. تعداد نصب فقط یکی از نشانه‌هاست. تعداد کاربران فعال، دفعات بازشدن برنامه، نرخ خرید، مبلغ هر خرید، هزینه تبلیغات، هزینه پشتیبانی و سهمی که فروشگاه می‌گیره، همگی روی سود نهایی اثر می‌ذارن.

در مصاحبه مثالی درباره درآمد بیشتر یک برنامه کم‌نصب در مقایسه با بازی‌های پرطرفدار مطرح شد، ولی برای این مقایسه تاریخ و گزارش قابل‌بررسی نداریم. رتبه فروشگاه‌ها هم مرتب تغییر می‌کنه؛ پس نمی‌تونید از چنین مثالی برای پیش‌بینی درآمد استفاده کنید.

قبل از ساخت برنامه، یک برآورد ساده آماده کنید. ببینید چند کاربر هدف دارید، جذب هر کاربر چقدر هزینه داره، چند درصد از کاربران خرید می‌کنن و نگهداری ماهانه برنامه چقدر خرج روی دستتون می‌ذاره. بعد یک نسخه اولیه کوچک بسازید و فرضیه‌تون رو با رفتار واقعی کاربران بسنجید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

نتیجه اصلی این مصاحبه هنوز ارزشمنده: اپلیکیشن می‌تونه کانال قدرتمندی برای درآمدزایی و ارتباط با کاربران باشه، ولی موفقیتش تضمین‌شده نیست. حالا گزینه‌های بیشتری هم پیش روی شما قرار دارن. سایت واکنش‌گرا، PWA و اعلان وب می‌تونن بخشی از نیازهایی رو پوشش بدن که قبلاً فقط با اپلیکیشن برطرف می‌شدن.

اگه تازه شروع کردید، اول یک سایت سریع و قابل اعتماد بسازید و نیاز واقعی کاربران رو بسنجید. وقتی استفاده مداوم، قابلیت‌های موبایل یا یک تجربه تخصصی هزینه ساخت اپلیکیشن رو توجیه کرد، می‌تونید سراغ نسخه بومی برید. مهم‌تر از همه، کسب‌وکارتون رو به یک فروشگاه، شبکه اجتماعی یا سرویس خارجی وابسته نکنید.

* متن اصلی مصاحبه رو تیم تولید محتوای میهن وردپرس آماده کرده و توضیحات تکمیلی این نسخه برای روشن‌ترشدن شرایط فعلی اضافه شدن.

تیم تولید محتوا

ما در تیم تولید محتوای میهن وردپرس در تلاش هستیم تا بهترین مقالات آموزشی در زمینه وردپرس و کسب‌و‌کارهای اینترنتی را تهیه کنیم. صحت محتوای این صفحه توسط رضا راد بررسی خواهد شد.