جی تی متریکس چیست؟ آموزش کار با GTMetrix و تحلیل سرعت سایت

اگه تا حالا دنبال بالا بردن سرعت سایتتون گشته باشید، صد در صد اسم GTmetrix به گوشتون خورده. جی تی متریکس یکی از معروف‌ترین ابزارهای تحلیل سرعت سایته که با آدرس gtmetrix.com در دسترسه.

ولی یه نکته هست که خیلی از مقاله‌های فارسی هنوز بهش اشاره نکردن: جی تی متریکس از سال ۲۰۲۰ به بعد کلاً عوض شده. اون نمره‌های قدیمی PageSpeed و YSlow دیگه اصلاً وجود ندارن و جاشون رو یه سیستم امتیازدهی جدید بر پایه‌ی Google Lighthouseگرفته. توی این مقاله دقیقاً بر اساس نسخه‌ی فعلی جلو می‌ریم، نه اون چیزی که چند سال پیش بود.

جی تی متریکس چیست و کارش چیست؟

خیلی ساده بخوام بگم: شما آدرس یه صفحه رو بهش می‌دید، اون هم صفحه رو روی سرورهای خودش و توی یه مرورگر واقعی باز می‌کنه، همه چیز رو اندازه می‌گیره و بهتون یه گزارش کامل می‌ده.

توی این گزارش می‌فهمید صفحه‌تون چقدر طول کشیده تا لود بشه، کدوم فایل‌ها کند بودن، چه ایراد فنی دارید و برای درست کردنش باید چیکار کنید.

نکته‌ی مهمش هم همینه: جی تی متریکس فقط یه نمره بهتون نمی‌ده و ولتون نمی‌کنه. بهتون نشون می‌ده مشکل دقیقاً کجاست. همین باعث می‌شه برای کار عملی خیلی به دردتون بخوره.

تفاوت با PageSpeed Insights گوگل چیست؟

یه زمانی می‌گفتن جی تی متریکس از PageSpeed Insights دقیق‌تره. الان دیگه این حرف درست نیست، چون هر دوشون روی همون موتور Lighthouse گوگل کار می‌کنن. فرقشون یه چیز دیگه‌ست:

خلاصه‌ش اینه: PageSpeed Insights برای یه نگاه سریع خوبه، ولی جی تی متریکس ابزار بهتری برای پیدا کردن ریشه‌ی مشکله. وقتی می‌خواید بفهمید دقیقاً کدوم فایل یا کدوم اسکریپت داره سایتتون رو کند می‌کنه، Waterfall و ویدئوی جی تی متریکس کارتون رو خیلی راحت می‌کنن.

شروع کار با GTMetrix

خب بریم که شروع کنیم. آماده‌اید؟

تست بدون ثبت‌نام

می‌رید به gtmetrix.com، آدرس صفحه رو وارد می‌کنید (مثلا mihanwp.com) و Test Now رو می‌زنید. چند ثانیه بعد گزارش آماده‌ست. ولی توی این حالت تست با تنظیمات پیش‌فرض انجام می‌شه و نمی‌تونید لوکیشن، مرورگر یا سرعت اینترنت رو عوض کنید.

ثبت‌نام و حساب رایگان

ساختن حساب رایگانه و کارت بانکی هم نمی‌خواد. با حساب رایگان به این چیزها دسترسی پیدا می‌کنید:

• دو تا لوکیشن تست: سیاتل (آمریکا) و لندن (انگلیس)
• داشبورد برای مرتب کردن گزارش‌ها، همراه با فیلتر و تگ
• مانیتورینگ روزانه، هفتگی یا ماهانه برای یه صفحه
• هشدار ایمیلی (Alerts) برای وقتی که عملکرد صفحه افت می‌کنه
• گزینه‌های تحلیل: تست صفحات لاگین‌شده با کوکی یا HTTP Auth، بستن تبلیغات، ضبط ویدئو و کم کردن سرعت اینترنت

یه نکته‌ی مهم رو هم بگم: پلن رایگان الان محدودیت داره و به شکل ۱ تست در ماه، به مدت ۳ ماه بهتون داده می‌شه. اگه لوکیشن‌های بیشتری مثل پاریس، فرانکفورت، توکیو و بمبئی می‌خواید یا تعداد تست بیشتری لازم دارید، باید برید سراغ پلن PRO. جدیدا هم محدودیت‌هاش بیشتر شده. الان دیگه هر تستی که می‌گیرید برای اینکه نتایج کامل آنالیز رو ببینید بایدسراغ ثبت‌نام توی سایت برید.

تنظیمات تست

قبل از اینکه Test Now رو بزنید، روی Analysis Options کلیک کنید. راستش رو بخواید این مهم‌ترین جاییه که بیشتر آدم‌ها ازش غافل می‌شن.

Test Location. سرور تست رو تا جایی که می‌تونید نزدیک کنید به جایی که کاربرهاتون اونجان. اگه مخاطبتون ایرانیه و سرور سایتتون هم اروپاست، لندن یا فرانکفورت منطقی‌ترین انتخابه. تست گرفتن از سیاتل برای یه سایت فارسی‌زبان عدد واقعی بهتون نمی‌ده.

Browser. پیش‌فرضش کروم دسکتاپه. اگه بیشتر ترافیک سایتتون موبایله (که برای اکثر سایت‌های فارسی همینطوره)، حتماً یه بار هم با کروم اندروید تست بگیرید.

Connection Speed. پیش‌فرضش Unthrottled یعنی اینترنت بدون محدودیت. برای اینکه شرایط واقعی کاربرها رو شبیه‌سازی کنید، گزینه‌های LTE Mobile یا 3G Mobile رو امتحان کنید. البته حواستون باشه که با این کار نمره‌تون میاد پایین — این کاملاً طبیعیه و به معنی خراب بودن سایتتون نیست، فقط دارید واقعیت رو می‌بینید.

یه توصیه‌ی مهم: همیشه با یه ترکیب ثابت از این تنظیمات تست بگیرید. اگه یه بار دسکتاپ لندن تست کنید و دفعه‌ی بعد موبایل سیاتل، مقایسه‌ی این دوتا نتیجه هیچ معنایی نداره.

نحوه خواندن گزارش

گزارش جدید چند تا تب داره. اول از همه بالای صفحه سه تا عدد اصلی رو می‌بینید:

GTmetrix Grade

یه نمره‌ی حرفی از A تا F که وضعیت کلی صفحه رو نشون می‌ده. این نمره میانگین وزنی دو تا امتیاز دیگه‌ست: ۷۰ درصدش از Performance Score و ۳۰ درصدش از Structure Score میاد.

Performance Score

این عدد می‌گه صفحه‌تون واقعاً چطور لود شد، از نظر سرعت نمایش محتوا، پاسخگو بودن به کلیک کاربر و ثابت موندن ظاهر صفحه. همون امتیازیه که توی Lighthouse و PageSpeed Insights هم می‌بینید و مهم‌ترین عدد کل گزارشه.

Structure Score

این یکی می‌گه صفحه‌تون چقدر خوب ساخته شده و چقدر به استانداردهای فنی گوگل پایبنده. کاری که این امتیاز می‌کنه تقریباً همون کاریه که قبلاً PageSpeed و YSlow انجام می‌دادن.

فرق این دوتا رو با یه مثال بگم: ممکنه سایتتون از نظر ساختاری تمیز و اصولی باشه (Structure بالا) ولی روی یه هاست کند اجرا بشه و کاربر عملاً منتظر بمونه (Performance پایین). برعکسش هم ممکنه اتفاق بیفته.

Web Vitals

زیر امتیازها، سه تا معیار اصلی Core Web Vitals رو می‌بینید. اگه وقتتون کمه و می‌خواید فقط روی یه چیز تمرکز کنید، همین سه تا رو نگاه کنید:

LCP (Largest Contentful Paint): چقدر طول می‌کشه تا بزرگ‌ترین عنصر قابل دیدن صفحه (معمولاً تصویر شاخص یا تیتر اصلی) نمایش داده بشه. حالت خوبش: زیر ۲.۵ ثانیه.

TBT (Total Blocking Time): چقدر مدت زمان، پردازش جاوااسکریپت مرورگر رو قفل کرده و صفحه به کلیک کاربر جواب نمی‌ده. حالت خوبش: زیر ۲۰۰ میلی‌ثانیه.

CLS (Cumulative Layout Shift): چقدر عناصر صفحه موقع لود شدن جابه‌جا می‌شن. همون حالت اعصاب‌خردکنی که می‌خواید روی یه دکمه کلیک کنید و صفحه یهو می‌پره بالا. حالت خوبش: زیر ۰.۱.

این سه تا مستقیم روی رتبه‌ی سایتتون توی گوگل اثر دارن، پس بهتر کردنشون هم به کاربرتون کمک می‌کنه هم به سئوتون.

تب Structure؛ لیست کارهایی که باید انجام بدید

توی این تب، Lighthouse یه لیست از Audit‌ها بهتون می‌ده؛ یعنی همون توصیه‌های فنی که قبلاً توی بخش PageSpeed و YSlow می‌دیدید، منتها دقیق‌تر و به‌روزتر.

روی هر Audit که کلیک کنید، می‌بینید دقیقاً کدوم فایل‌ها باعث اون مشکل شدن. نمونه‌های پرتکرارش اینان:

• تصاویری که فرمت یا حجمشون بهینه نیست
• نبود کش مرورگر یا کوتاه بودن مدتش
• فایل‌های CSS و JS که فشرده نشدن
• منابعی که بالای صفحه لود می‌شن و جلوی رندر شدن رو می‌گیرن
• استفاده نکردن از فشرده‌سازی GZIP یا Brotli

توی تب Summary هم یه بخش هست به اسم Top Issues که ۵ تا مورد با بیشترین تأثیر رو جدا نشون می‌ده. منطقی‌ترین جا برای شروع همین پنج تاست، نه اینکه برید سراغ اون لیست بلند و وقتتون رو سر موارد کم‌اهمیت بذارید.

تب Waterfall

Waterfall به شکل آبشاری نشونتون می‌ده که از لحظه‌ی شروع لود صفحه، مرورگر دقیقاً چه فایل‌هایی رو، با چه ترتیبی درخواست کرده و هر کدوم چقدر طول کشیدن.

اینجا دنبال چی باید بگردید؟

• ریدایرکت‌های اضافی. مثلاً از http://example.com می‌ره به https://example.com و بعد به https://www.example.com. هر ریدایرکت چند صد میلی‌ثانیه ازتون وقت می‌گیره و معمولاً با یه تنظیم درست حل می‌شه.
• میله‌های خیلی بلند. هر فایلی که نوارش بلنده، یه گلوگاهه. اگه نشانگر ماوس رو روش نگه دارید، تفکیک زمان‌ها (DNS، Connect، SSL، Wait، Receive) رو بهتون نشون می‌ده.
• تعداد کل درخواست‌ها. پایین نمودار، مجموع درخواست‌ها و حجم کل صفحه رو می‌بینید. با فیلترهای بالای نمودار هم می‌تونید درخواست‌ها رو به تفکیک HTML، CSS، JS، تصویر و فونت ببینید و بفهمید کدوم دسته بیشترین سهم رو داره.
• اسکریپت‌های شخص ثالث. ابزارهای آنالیتیکس، چت آنلاین، پیکسل تبلیغاتی و انواع ویجت‌ها معمولاً بخش بزرگی از کندی رو می‌سازن و توی Waterfall خیلی راحت لو می‌رن.

تب‌های Video و History

Video. اگه این گزینه رو فعال کنید، یه ویدئو از فرآیند لود شدن صفحه ضبط می‌شه. می‌تونید کندتر پخشش کنید تا دقیقاً ببینید کاربر توی هر لحظه چی می‌بینه. برای تشخیص مشکلات رندر و اون پرش‌های ظاهری صفحه (همون CLS) واقعاً کاربردیه.

History. نمودار تغییرات عملکرد صفحه در طول زمان. اگه Monitoring رو فعال کنید، جی تی متریکس خودش طبق زمان‌بندی که تعیین کردید صفحه رو تست می‌کنه و نمودار نمره‌ها، Web Vitals، حجم صفحه و تعداد درخواست‌ها رو نگه می‌داره. توی بخش Alerts هم می‌تونید شرط بذارید که مثلاً اگه LCP از ۳ ثانیه بیشتر شد، بهتون ایمیل بزنه.

چند اشتباه رایج

۱. گیر دادن به عدد ۱۰۰. رسیدن به نمره‌ی کامل تقریباً هیچ‌وقت ارزش هزینه‌ش رو نداره. نمره‌ی B با LCP زیر ۲.۵ ثانیه خیلی بهتر از نمره‌ی Aـیه که به قیمت حذف کردن محتوای صفحه به دست اومده.

۲. تکیه کردن به Fully Loaded Time. این عدد هنوز توی گزارش هست، ولی دیگه معیار اصلی نیست. Fully Loaded Time منتظر می‌مونه تا تمام درخواست‌ها لود بشن — حتی محتوای پایین صفحه و اسکریپت‌هایی که عمداً با تأخیر لود می‌شن — در حالی که کاربر خیلی زودتر از اینها تونسته با صفحه کار کنه. برای سنجیدن تجربه‌ی واقعی کاربر، LCP معیار خیلی بهتریه.

۳. تست کردن فقط صفحه‌ی اصلی. صفحه‌ی محصول، صفحه‌ی دسته‌بندی و مقاله‌ی وبلاگ ساختار کاملاً متفاوتی دارن. حداقل سه چهار نوع صفحه‌ی مختلف رو جداگانه تست کنید.

۴. تست یه‌باره و قضاوت نهایی. نمره‌ی Performance توی هر تست یه کم نوسان داره و این طبیعیه؛ به وضعیت لحظه‌ای شبکه و سرور بستگی داره. به جای اینکه با یه تست تصمیم بگیرید، دو سه بار تست بگیرید یا از Monitoring استفاده کنید.

۵. جدی نگرفتن داده‌ی کاربران واقعی. جی تی متریکس داده‌ی CrUX یعنی تجربه‌ی واقعی کاربرهای کروم رو هم نشون می‌ده. اگه این داده با نتیجه‌ی تست آزمایشگاهی اختلاف زیادی داشت، حرف داده‌ی کاربران واقعی رو باور کنید.

جمع‌بندی

جی تی متریکس ابزاریه که بهتون نشون می‌ده سایتتون از دید کاربر چقدر سریعه و کجا می‌لنگه. مسیر کاریش هم ساده‌ست:

۱. یه حساب رایگان بسازید تا به تنظیمات تست دسترسی داشته باشید. ۲. لوکیشن، مرورگر و سرعت اینترنتی رو انتخاب کنید که به کاربرهای واقعیتون نزدیک باشه. ۳. به جای اینکه فقط به نمره‌ی حرفی نگاه کنید، سه تا عدد LCP، TBT و CLS رو ببینید. ۴. از Top Issues شروع کنید و مورد به مورد جلو برید. ۵. برای پیدا کردن ریشه‌ی مشکل، برید سراغ Waterfall. ۶. بعد از هر تغییر دوباره تست بگیرید و روند رو توی History دنبال کنید.

بهینه‌سازی سرعت سایت یه کار یه‌باره نیست؛ با هر افزونه‌ی جدید، هر تصویر سنگین و هر اسکریپت اضافه، وضعیت دوباره عوض می‌شه. ولی اگه همین چند تا بخش رو خوب بشناسید، بیشتر مشکلات رو خودتون می‌تونید پیدا و حل کنید. موفق باشید 🙂

تیم تولید محتوا

ما در تیم تولید محتوای میهن وردپرس در تلاش هستیم تا بهترین مقالات آموزشی در زمینه وردپرس و کسب‌و‌کارهای اینترنتی را تهیه کنیم. صحت محتوای این صفحه توسط رضا راد بررسی خواهد شد.